• Teleradio yayımçılarının ədəbi dil normalarına riayət etməsi sahəsində 2014-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında aparılmış monitorinqlərin nəticələri açıqlanıb.

    25 noyabr 2014-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi, "Elektron Mediaya Yardım Fondu"nun «Azərbaycanın teleradio məkanında ədəbi dilin qorunması» Layihəsi əsasında Milli Televiziya və Radio Şurası və AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun mütəxəssisləri tərəfindən teleradio yayımçılarının ədəbi dil normalarına riayət edilməsi sahəsində 2014-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında aparılmış teleradio yayımçılarının proqramlarının (verilişlərinin) monitorinqlərinin nəticələri aşıqlanıb.

    Teleradio yayımçılarının ədəbi dil normalarına riayət etməsi sahəsində

    2014-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında aparılmış

    monitorinqlərin nəticələri haqqında 

     

    H Е S А B А T

     

    ÜMUMİ MƏLUMAT

    Daxili inkişaf və dəyişmələrlə səciyyələnən dilin bir forması kimi, ədəbi dil də bəhrələndiyi mənbələr əsasında dəyişir və zənginləşir. Dil sistem təşkil etdiyindən nəinki bir səviyyənin daxilindəki dəyişmələr, hətta dilin müxtəlif səviyyələrindəki dəyişmələr zəncirvarı şəkildə bir-birinə təsir edir, bir hadisə  digərini şərtləndirir. Odur ki, norma məsələsini izlədikdə də bu halı diqqətdə saxlamaq, dilin daxili qanunlarını və eləcə də onun inkişafına təkan verən ekstralinqvistik amilləri nəzərə almaq lazımdır. Dilin bütün səviyyələrində, müvafiq olaraq, müəyyənləşmiş norma özünü göstərdiyi kimi, normanın pozulması hallarına da təsadüf olunur. İnkişafı şərtləndirən variantlılığı, daha doğrusu, nitq istisnalarını nəzərə almasaq, norma pozuntusu dilin daxili təbiətinə zidd hadisə olmaqla yolverilməz hal kimi qiymətləndirilməlidir.

    Elm və texnikanın sürətlə inkişaf etdiyi hazırkı qloballaşma dövrü Azərbaycan dilinin zənginləşməsi və tətbiqi imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində aparılan işlərin yeni səviyyəyə yüksəldilməsini tələb edir. 2013-cü il aprelin 9-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın təsdiqlənməsi heç də təsadüfi deyil. Dövlət Proqramında kütləvi informasiya vasitələrində Azərbaycan dilinin təbliği ilə bağlı xüsusi bəndin olması (6.5.) bu məsələnin  əhəmiyyətini bir daha təsdiq edir. Qeyd olunan məsələlər Milli Televiziya və Radio Şurasının daim diqqətdə saxladığı məsələlərdəndir. Milli Televiziya və Radio Şurası televiziya və radio yayımında dövlət dilindən istifadənin təmin edilməsi üçün  25 iyun 2003-cü il tarixdə "Azərbaycan Respublikası ərazisində teleradio yayımı sahəsində Dövlət dilindən istifadənin təmin edilməsi ilə bağlı Xüsusi Qaydalar" qəbul etmişdir. Bununla teleradio efirində dövlət dilinin həcminin 75% həddində olması müəyyənləşdirilmiş, «Televiziya və radio yayımı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.0.6-cı maddəsinin və "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 6-cı maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, Azərbaycan Respublikası ərazisində təsis edilən və fəaliyyət göstərən bütün televiziya və radio kanalları qarşısında dövlət dilindən istifadə faizini və keyfiyyətini daim yüksəltmək vəzifəsi qoyulmuşdur. Şuranın 14 mart 2007-ci il tarixli qərarına əsasən 01 yanvar 2008-ci il tarixdən etibarən Azərbaycan Respublikası ərazisində təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq bütün telekanallarda filmlərin (bədii, sənədli, cizgi və s) yalnız Azərbaycan dilində səsləndirilməsinin təmin olunması barədə qərar qəbul edilmişdir. 
    11 yanvar 2008-ci il tarixdə Şura tərəfindən «Televiziya və radio yayımı haqqında» Qanunun 32.0.6-cı maddəsinin və  "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Qanunun 6-cı maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisində təsis edilən və fəaliyyət göstərən bütün teleradio yayımçılarının proqramlarının bəzi verilişləri istisna olmaqla (xəbərlər buraxılışı (subtitrlərlə Azərbaycan dilində tərcüməsinin verilməsi şərti ilə), əcnəbi dillərin öyrənilməsinə xidmət edən tədris proqramları (30 dəqiqədən çox olmamaq şərti ilə),  intellektual verilişlər və bəzi xüsusi buraxılışlar) Azərbaycan dilində yayımlanmasının təmin edilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. Bununla da teleradio efirində tam həcmdə dövlət dilindən istifadə təmin edilmişdir.
    2011-2012-2013-cü  illərdə Milli Televiziya və Radio Şurası AMEA-nın Dilçilik İnstitutu ilə birgə ədəbi dil normalarına əməl edilməsi sahəsində monitorinqlər təşkil etmiş, mövcud nöqsanlarla bağlı hesabatlar dərc edilmişdir.

    AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu ilə birlikdə həyata keçirilən və 2014-cü il sentyabr-oktyabr aylarını əhatə edən monitorinq də milli telekanallarda ədəbi dil normalarına əməl olunması və dilin inkişafını nəzərdə tutan növbəti layihələrdəndir.

     

    MONİTORİNQİN  METODOLOGİYASI

     

    Monitorinqin məqsədi:

    Monitorinqin məqsədi milli televiziya kanallarında ədəbi dil normalarının pozulması hallarının müəyyən olunması, statistik baxımdan araşdırılması, onların aradan qaldırılması istiqamətində tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün təkliflərin irəli sürülməsidir.

     

    Monitorinqin vəzifələri:

    Monitorinq milli telekanallarda yayımlanan verilişlərdə ədəbi dil normalarına əməl olunması ilə bağlı materialların toplanması, araşdırılması, sistemləşdirilməsi və təhlilini, mövcud problemlərin statistik göstəricilərinin müəyyən olunması, onların aradan qaldırılması yollarının və eləcə də inkişaf perspektivlərinin müəyyən olunaraq təkliflər şəklində təqdim olunmasını nəzərdə tutur.

    • Ədəbi dil normalarının pozulması hallarının müəyyən olunaraq qeydə alınması;
    • Qeydə alınmış nöqsanların təhlili, kəmiyyət və keyfiyyət baxımdan qiymətləndirilməsi;
    • Nöqsanların aradan qaldırılması istiqamətində lazımi məsləhət və yardımın göstərilməsi;
    • Mövcud vəziyyətin qiymətləndirilməsi sahəsində teleaparıcılara dəstək və onların nitqinin inkişaf etdirilməsinə şəraitin yaradılması;
    • Televiziya verilişlərinin dilində ədəbi dil normalarına riayət olunmasında yüksək nəticənin əldə olunması üçün təkliflərin irəli sürülməsi.

    Monitorinqin prinsipləri:

    Monitorinqin keçirilməsi müxtəlif prinsiplərə əsaslanır:

    • Əhatəlilik (Monitorinqə cəlb olunan materiallar hərtərəfli olmalı, bütün sahələr əhatə olunmalı, təhlilə cəlb olunan materialların bərabər bölgüsünə diqqət yetirilməlidir)
    • Uyğunluq (Monitorinq qarşıya qoyulan məqsədə və vəzifələrə uyğun aparılmalıdır)
    • Münasiblik (Monitorinqin metodu monitorinqə cəlb olunan müəssisə üçün məqbul olmalı, onların şəxsi toxunulmazlığı nəzərə alınaraq gündəlik iş şəraitinə maneə yaradılmamalıdır)
    • Vaxt uyğunluğu (qaydadan kənaraçıxma hallarının müəyyən olunaraq aradan qaldırılması üçün operativ tədbirlərin həyata keçirilməsi məqsədilə monitorinqin nəticələri hamı üçün əlçatan olmalıdır)
    • Dinamiklik (Monitorinq müəyyən istiqamətdə operativ surətdə düzəlişlərin həyata keçirilməsinə şərait yaratmalıdır)
    • Çeviklik (Monitorinqin sistemi dəyişkən şəraitdə dəqiq və yeni məlumatları əks etdirməklə hər şəraitə asan uyğunlaşan olmalıdır)
    • Obyektivlik (çıxarılan nəticələr real faktlara əsaslanmalıdır)
    • Davamlılıq (qiymətləndirmə ardıcıl olaraq izlənilən kəmiyyət və keyfiyyət dinamikası izlənilməklə aparılmalıdır)
    • Müqayisə (Müxtəlif zamanlarda aparılan monitorinqlərin nəticələri müqayisə olunaraq ümumiləşdirilməlidir)

     

    Monitorinqin obyekti:

    Layihə çərçivəsində milli telekanallarda yayımlanan verilişlərin dili monitorinqə cəlb olunmuşdur. Bu zaman 6 telekanalda  – İctimai TV, Xəzər TV, ANS TV, ATV, Space TV və Lider TV-də yayımlanan verilişlər (xüsusən xəbər proqramları) izlənilərək ədəbi dil normasının pozulma faktları aşkarlanmış, bu nümunələr təhlil olunaraq sonda statistik baxımdan hesablamalar aparılmışdır.

     

          Ümumilikdə ədəbi dil normasından sapmanı əks etdirən 509 nümunə tədqiqata cəlb olunmuşdur. Bunlardan 91-i  (17%) Xəzər TV-də, 56-sı (11%) İctimai TV-də, 89-u (17%) Space TV-də, 97-si (19%) ANS TV-də, 90-ı (17%) Lider TV-də, 85-i (16%) isə ATV-də müşahidə olunmuşdur.

     

     

    Monitorinqin aparılma qaydası və mərhələləri:

    • Monitorinqin keçirilməsinə hazırlıq;
    • Qarşıda duran vəzifələrin və konkret sorğuların tərtibi;
    • Materialın seçimi və toplanması;
    • Monitorinqə cəlb olunan materialların təhlili;
    • Hesabatın hazırlanması;
    • Monitorinqin nəticələrinə uyğun olaraq təkliflərin irəli sürülməsi;
    • Hesabatın müvafiq quruma çatdırılması;
    • Monitorinqin nəticələrindən asılı olaraq qarşıdakı müddətdə cavabdeh orqanın işinə nəzarət.

     

    Monitorlar:   AMEA Nəsimi adına Dilçilik     İnstitutunun aparıcı elmi işçiləri:

    filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent  Təranə  Şükürlü

    filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Nəzakət Qaziyeva            

     

    GİRİŞ

    Dil xalqın milli mədəniyyətinin tərkib hissəsidir. Hər bir xalqın tarixi, keçdiyi inkişaf yolu, mədəni səviyyəsi onun dilində öz əksini tapır. Televiziya Azərbaycan dilinin gözəlliyini daha yüksək səviyyədə nümayiş etdirmək imkanına malikdir. Azərbaycan ədəbi dilinin,  düzgün danışığın və nitq mədəniyyətinin təbliğində televiziya mühüm rol oynayır.

    Televiziya ilk növbədə informasiya mənbəyidir. İnformasiyanın çatdırılmasında məqsəd tamaşaçını məlumatlandırmaqdır. Televiziya şifahi ədəbi dilimizi ümumxalq dilinin təravəti, zəngin informasiya çaları, leksik-qrammatik vasitələrlə dolğunlaşdırır.

    Q.Məhərrəmli televiziya dilindən bəhs edərkən yazır: “TV dili, məhz qaydaya salınmış, ədəbi dilin normalarına əsalanan şifahi dildir”.

    Normaya salınmış dil o deməkdir ki, bu dilin lüğət tərkibi ümumxalq dilinin zəngin söz xəzinəsindən seçilir, ayrılır, sözlərin mənası, işlənmə tərzi və yazılış qaydası müəyyən prinsiplərə tabe edilir.

    Dil cəmiyyətin güzgüsüdür, ekran, efir bu güzgüdə daha aydın görünür.  Ekranda gedən verilişlərin başlıca əlamətləri ondan ibarətdir ki, verilişlərin vasitəsilə bütün ölkə ictimaiyyətinin diqqəti kütləvi şəkildə dilin təbliğinə yönəldilir. Kütləvi informasiya vasitələrinin içərisində dilin informasiya, estetik, ideoloji funksiyaları daha çox televiziyada qabarıq şəkildə üzə çıxır. Bunun üçün də efirə çıxan aparıcının nitqinə diqqət yetirilməlidir. Çünki burada hər bir aparıcı televiziya dilinin təmsilçisidir. Kamera və mikrofon qarşısında danışan şəxs böyük bir məsuliyyət daşıyır. Bu mənada tamaşaçıların böyük həssaslıqla yanaşdıqları diktor və aparıcılardan səslərin, sözlərin məharətlə, xüsusi vurğu və intonasiya ilə istifadə etmək tələb olunur.

    Dilin vəzifəsi ancaq informasiya vermək və ünsiyyət vasitəsi olmaqla bitmir. O, etik mədəniyyətin, milli şüur və təfəkkürün vacib göstəricisidir. Dil bir sistem kimi öz ictimai funksiyasını nitq vasitəsilə həyata keçirir.  Televiziyada nitq keyfiyyətcə yeni mahiyyət qazanır. Televiziyada nitq dilin müəyyən olunmuş 3 əsas funksiyasını yerinə yetirir:

    1. ünsiyyət, b) məlumatlandırma, c) təsiretmə

         Bu nitq bir-birindən fərqlnən müxtəlif üslublarda – danışıq üslubunda, publisistik və ədəbi-bədii üslubda özünü göstərir. Televiziyada musiqi-əyləncə və şou verilişlərində məişət üslubu üstünlük təşkil edir. Bu əsasən müsahibələr,  veriliş iştirakçılarının bir-birilə diaoloqudur. Bu tipli verilişlər çoxdur. Bəzən də aparıcı ünsiyyət və kommunikasiya anlayışlarına diqqət etməldir. Çünki ekran qarşısında əyləşmiş tamaşaçı ilə körpü yaradılması, hər hansı informasiyanın  auditoriyaya ötürülməsi ünsiyyətin gerçəkləşməsindən asıldır. Bu zaman aparıcı qonağın səviyyəsini nəzərə almalıdır. Məsələn, Atv telekanalında “Şirin çay” verilişində aparıcı studiyadakı qonaqlara “Albert Eynşteyn kimdir?” sualı ilə müraciət edir. Müzakirələr əsasında məlum olur ki, verilişə dəvət olunmuş müğənni qonaqlar və aparıcı özü də bu sualın düzgün cavabını bilmir.

    Televiziya kütləvi ünsiyyət formalarından biridir. Buna görə də televiziyada mövzunun seçilməsi, təqdim olunması vacib tələblərdəndir.  Xəzər tv-də yayımlanan “Bizim gün” verilişindəki mövzunun adına diqqət edək:  Bir insanın yumor hissi yoxdursa, deməli onun intellektual səviyyəsi yoxdur. Bu tipli mövzuların adı belə düzgün seçilməyib. Verilişlərə mövzular seçilərkən onlar  televiziya yaradıcılığı qanunlarına, teleünsiyyət qaydalarına uyğunlaşdırılmalıdır.

    Monitorinq zamanı diqqəti cəlb edən əsas məsələlərdən biri də xəbər başlıqlarının seçilməsidir. Xəbər başlığı xəbərin xülasəsi olmalıdır. Monitorinq göstərir ki, baş xəbərin seçilməsində, müəyyənləşdirilməsində xəbər xidməti bəzən çətinlik çəkir. Məsələn, 30 oktyabrda “Hər gün”  informasiya proqramının xəbər başlığına nəzər salaq: Torpaq 140 evi “uddu”.  Qeyd edim ki, bu başlıqda orfoqrafik norma da gözlənilməmişdir.

    Bəs, “Xəbərlər” necə sıralanır? Nümunələrə nəzər saldıqda ardıcıllığın müxtəlifliyi diqqəti cəlb edəcəkdir:

    “Xəzər xəbər” 30 oktyabr

    Əhalinin banklara təması artıb. Torpaq sürüşməsi. Minik avtomobili ağaca çırpıldı. Ərzaq mağazası yanıb. Dayısı evini soyub.

    “Hər gün” (Space) 30 oktyabr

    Ərini gözləyən qadının fəryadı. Torpaq 140 evi “uddu”. Avropanın mədəni marşrutları. Biznes forum. Nazir etiraf etdi. Bayraq günü. Avtomobil ağaca çırpıldı.

    Bu tipli xəbər başlıqları kanallar üzrə müxtəlif olsa da, seyrçini məlumatlandırır. Qeyd etmək lazımdır ki, xəbər başlıqlarını müəyyənləşdirərkən ədəbi dilin normalarını da nəzərə almaq lazımdır.

    Televiziya dilində bütün informasiyalar ədəbi dilin fonetik, leksik, qrammatik və üslubi səviyyələrini əhatə edir. Ədəbi dilin nisbi sabitliyini əhatə edən normalar televiziya nitqində fikrin tamaşaçıya çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

    Fonetik norma

    Azərbaycan dilinə, şifahi nitqə aid olan tələffüz qaydaları tv nitqində daha aydın şəkildə özünü göstərir. Fonetik səviyyədə normada  orfoqrafik, orfoepik və orfofonik istiqamət, eləcə də vurğu məsələləri  nəzərə alınmalıdır. Televiziya dili şifahi ünsiyyət forması olduğu üçün burada orfoepik normalara xüsusilə fikir verilməlidir. Dünyanın əksər xalqlarının nitqində orfoepiya əsas rol oynamış, yenə də rol oynamaqdadır. Monitorinq zamanı rastlaşdığımız fotetik ( orfoepik) normaların gözlənilmədiyi nümunələrə nəzər salaq. Ən çox diqqətimizi cəlb edən fakt budur ki, televiziya dilində x′ (ih) səsindən aparıcılar, müxbirlər istifadə etmirlər.  Bu səs dilortası, sürtünən, nəfəsli samitdir. Sonu k samiti ilə bitən sözlər tələffüz edilərdən x′ səsiilə tələffüz edilir. Təəssüf ki, efir dilində x′ səsini onun cingiltili qarşılığı olan y səsi ilə əvəz edirlər.

    Bütün bunlar göstərir ki, geniş tamaşaçı auditoriyasına malik olan tv-də tələffüz nöqsanları yolverilməzdir. Beləliklə, televiziya orfoepiyanın tənzimləyicilərindən biridir.

    Tələffüzdə saitlər ədəbi dilin lüğəvi və qrammatik vahidlərini formalaşdırıb gerçəkləşdirən ən mühüm fonetik ünsürlərdir.  Müasir dövrümüzdə o saiti ilə olan sözlərin a saitilə tələffüz olunması mütləq nəzərə alınmalıdır. Bu kimiyayınmalar efirdən hər zaman diqqəti cəlb edir: qlobal [qlabal]

     Televiziyada fikri, mənanı düzgün anlatmaqda vurğunun çox mühüm rolu vardır.Qeyd edək ki, düzgün vurğu dinləyici üçün sözün həqiqi mənasının qavranılmasını asanlaşdıra bilər. Televiziyada vurğu ilə bağlı xeyli yayınmalara rast gəlmək olur: fo’to [foto‘], ha’disə [hadisə‘]. Qeyd edək ki, rus dilində fo’to, ma’rka, la’mpa kimi deyilən sözlər Azərbaycan dilində foto’, marka’, lampa’kimi tələffüz olunur.

    Ədəbi dildə qrammatik qaydalar kimi, intonasiya da hamı üçün vahid olmalıdır. Bəzən aparıcıların və müxbirlərin nitqində, təəssüf ki, müəyyən şivə və dialekt xüsusiyyətləri qalır. Bu isə ilk növbədə intonasiyada özünü büruzə verir: Özüvüzə iş tapa bilərsiniz. (Ans)

     

    Leksik norma

    Dilin ən çevik vahidi olan söz ekranda əsas məna kəsb edir.

    Televiziya dilində də səslənən hər bir söz, o cümlədən də verilişlərin adı  leksik normaya uyğun olmalıdır. Leksik normadan danışarkən başqa dillərdən alınmış sözlərdən düzgün və  yerində  istifadə zəruridir. Dilə daxil olan hər bir söz vətəndaşlıq qazana bilmir. Jurnalistlər və redaktorlar bu məsələyə həssaslıqla yanaşmalıdırlar. Təəssüf ki, alınma sözlər verilişlərin adında da öz reallığını tapır. Nümunələrə   nəzər salaq:

    1. Exprofessio (Xəzər)
    2. Harmoniya (Xəzər)
    3. Medicatrans (ANS)
    4. Fortuna (Lider)
    5. Barkod  (Lider)
    6.  Sport maqazin (Lider)
    7. Ekonomiks (Lider)
    8. Tet-a-tet (Lider)
    9. Fort Boyard (ATV).

     

    Bəzi verilişlərin adı ədəbi dilin leksik normasına uyğun gəlmir. Bu tipli verilişlərin adı çox bəsitdir.

    1. Kişilər evdə olmayanda. (Space)
    2. Hələ bu harasıdır. (Space)
    3. Hər şey daxil. (Xəzər)
    4. Animasiya filmi (Xəzər)
    5. Bozbaş pictures (ATV)

     

    Leksik normanı xarakterizə edən cəhətlərdən biri də televiziyada təkrarların çox işlədilməsidir: Bugünkübizim qonaqlarımız kimdir? Bu gün biz nədən danışacağıq? (Xəzər)   

    Qrammatik norma

    Leksik tərkibə nisbətən qrammatik quruluş dilin ən gec dəyişən vahidlər sistemidir.

    Qrammatik norma isə dilin qrammatik quruluşunu nitq prosesində nizamlayır.Felin  zaman formaları özlərinin morfoloji əlamətləri ilə televiziya jurnalistikasında maraqlı bir təkamül prosesi keçməkdədir. Məsələn, nəqli keçmiş zaman forması –mış,- miş, -muş, -müş şəkilçisilə müqayisədə -ıb,-ib, -ub, -übforması daha fəaldır. Bu forma artıq jurnalistlərin şifahi nitqi üçün bir norma kimi sabitləşib.

    Televiziyanın sintaktik konstruksiyasında yığcam tipli,  bəzən də ona yardımçı cümlələr daha çox işlədilir. Bir sıra hallarda sintaktik əlaqələrin pozulduğu hallar da müşahidə edilir.

    Televizyada rast gəlinən hadisələrdən biri də inversiyadır. Azərbaycan dilinin qrammatik (sintaktik) normasına əsasən, mübtəda qrupu cümlənin əvvəlində, xəbər qrupu sonunda, ikinci dərəcəli üzvləri isə ortada gəlir. Lakin televiziya verilişlərində bu sıralanma bəzi hallarda pozulur. Təqdim edirik, sizəBaxaq sənə gələn hədiyyəyə.  ( Space)

    Televiziyada və bağlayıcısının işlənmə yeri sabit deyildir.  bağlayıcısı əsasən yazılı nitqdə işlənir. Yazılı nitqdə onun yeri sabitdir. Televiziya mətnlərində  bağlayıcısı cümlənin yaranmasında fəal iştirak edir:  və, və,və indi qonaqlarımız gələcək. “Gündəlik” (ATV)

    Qeyd edək ki, bu gün televiziyada gedən canlanma onun sabahına böyük ümid yaradır. Televiziya dilinin öyrənilməsi, ekranda özünü göstərən ədəbi dil normalarının gözlənilməsi müasir dövrdə böyük əhəmiyyət kəsb edir.

     

    NƏTİCƏ

    Əvvəldə də qeyd etdiyimiz kimi, monitorinqin keçirilməsində məqsəd milli telekanallarda yayımlanan verilişlərin dil mənzərəsi ilə bağlı vəziyyəti müəyyənləşdirmək, ədəbi dil normalarının pozulma hallarını aşkarlayaraq bu prosesin hansı istiqamətləri əhatə etdiyini, səciyyəvi norma pozuntularını, onların meydana gəlməsinə səbəb olan amilləri müəyyən edərək  qarşısının alınması üçün tədbirlərlə bağlı təkliflərin irəli sürülməsidir. Aparılan monitorinq bu nəticələrə gəlməyə əsas verdi:

    • Monitorinq göstərdi ki,  ədəbi dil normaları dilin bütün səviyyələrində - istər fonoloji, istər leksik, istərsə də qrammatik səviyyədə pozulur. Monitorinq zamanı təhlilə cəlb olunan və normadan sapmanı əks etdirən 509 faktdan 245-i fonoloji, 177-si leksik, 87-si qrammatik səviyyədə normadan kənara çıxma hallarının göstəricisidir. Müvafiq diaqramda bu göstəricinin faizlə əksi verilmişdir:

     

    Göründüyü kimi, fonetik səviyyədə norma pozuntusu 47% təşkil etdiyi halda, leksik səviyyədə bu göstərici 37%, qrammatik səviyyədə isə cəmi 15%-dir. Qrammatik səviyyədə faizin nisbətən aşağı olması dilin qrammatik quruluşundakı sabitlik və dəyişməyə meyilli olmaması ilə izah olunsa da, ədəbi tələffüzlə bağlı norma pozuntusunun göstəricisi olan rəqəmlər narahat olmaq üçün ciddi əsas verir.

    • Düzgün tələffüzlə bağlı sözün normativ fonem sisteminin müəyyənləşdirilməsi (orfoepiya) və fonem allofonlarının tələffüz qaydaları (orfofoniya) fərqləndirilməlidir. Orfofonik xüsusiyyətlərlə bağlı diqqət çəkən ciddi məsələlərdən biri interferensiya ilə bağlı norma pozuntusudur. Bir çox aparıcıların nitqində Azərbaycan dilinin fonemlər sistemində olmayan, yad dil elementi kimi diqqəti cəlb edən səslər müşahidə olunur. (Allahverdзiyev, id´d´ia,  ratifikaцiya və s.) Bu hal xüsusilə xəbər verilişlərinin aparıcılarının nitqində diqqəti cəlb etdiyi üçün bu məsələyə daha məsuliyyətlə yanaşmağın zəruri olduğu qənaətindəyik.
    • Fonoloji səviyyədə normadan kənara çıxma halları,  əsasən:
    • sözdə  samit səsin  tələffüzü (birliydə, tutmağdır, küləy və s.);
    •  bəzi samitlərin yad dilin  təsiri olaraq səhv tələffüzü (diggət, gəza, gida, həbər, mövge və s.);
    • səslərin kəmiyyət baxımdan düzgün tələffüz olunmaması (tarif  [ta:rif], xiyaban [xiya:ban],xakimiyyətinin [ha:kimiyyətinin], istiqa`mətində [istiqa:mətində] və s.);
    •  eləcə də vurğu (ágentliyinin, sádəcəhər hánsı,  həmsə́drlər və s. ) və intonasiya ilə bağlı diqqəti cəlb edir.
    • Bütün telekanallarda yayımlanan verilişləri əhatə edən bu nöqsanlar, demək olar ki, kiçik faiz fərqi ilə bərabər kəmiyyət göstəricisinə malikdir.
    • Leksik səviyyədə normadan kənara çıxma halları nitqin dəqiqliyinin və düzgünlüyünün pozulması kimi meydana çıxır. Monitorinq zamanı təhlil olunan materiallar bu sahədə əsasən aşağıdakı halların üstünlük təşkil etdiyini söyləməyə əsas verir:
    • əcnəbi vahidlərdən, alınmalardan yersiz, ehtiyac olmadığı halda istifadə;
    • nitqi ağırlaşdıran təkrarlar;
    • jarqonlardan istifadə;
    • sözün mənaya uyğun olmayan istifadəsi;
    • qeyri-dəqiq ifadələr;
    • dialekt vahidlərindən istifadə.
    • Qrammatik səviyyədə normadan sapmalara nisbətən az təsadüf olunsa da, morfoloji və sintaktik normanın pozulması halları olaraq onlardan daha səciyyəvi olanları belə qruplaşdırmaq olar:
    • Artıqlıq (ikiqat şəkilçidən istifadə);
    • İdarə əlaqəsinin pozulması (ismin hallarının əvəzlənməsi);
    • Uzlaşmanın pozulması;
    • İnversiya;
    • Dilimizin tipoloji quruluşuna uyğun  olmayan cümlə tipləri.

     

    TƏKLİFLƏR

     

    1.  Xəbərləri təqdim edən aparıcıların verilişin formatına uyğun olaraq, tam üslubdan istifadə etməli olduqlarını nəzərə alaraq  ədəbi dil norması, düzgün tələffüz qaydaları, normativ qrammatika ilə bağlı zəruri xüsusiyyətlərə diqqət yetirməsi, dil normalarına həssas yanaşması, bəzi hallarda xüsusi məşq etməsi (rus təhsilli aparıcıların bəzi səsləri düzgün tələffüz edə bilməməsi ilə bağlı) yaxşı nəticə verə bilər.

    2. Aparıcıların nitqində diqqəti cəlb edən məsələlərdən biri də nitqin sürətidir. Normadan artıq sürətli nitq, xüsusilə, xəbərlərin təqdimatında anlaşılmazlığa gətirib çıxarır.

    3. Şou verilişlərinin aparıcıları  (Xəzər TV-də “Hər şey daxil”, ATV-də “Gün üzü”  və s.) dialektdə deyil, ədəbi dildə danışmağa üstünlük versinlər.

    4. Xəbərlər proqramında balans gözlənilmir.  Bəzi telekanalların xəbərlərində  çox vaxt iki nəfərin  dalaşması,  kiminsə bıçaqlanması kimi süjetlər təqdim olunur. Daha zəruri mövzuların  tamaşaçılara çatdırılmasını məqsədəuyğun hesab edirik.

    4. Əksər aparıcılar efirdə (mən Əkbər, mən Turan, mən Elvin Basqallı nəzərinizə çatdıracağam.) I şəxsin təkində danışırlar. Tövsiyə edərdik ki, fikirlərini I şəxsin cəmində ifadə etsinlər. Çünki hər bir verilişin arxasında kollektiv insan əməyi var.

    5. Televiziyada Azərbaycan dili haqqında, dilin gözəlliklərindən bəhs edən verilişlərin açılması, dilə aid mövzuların müzakirəyə çıxarılması yaxşı nəticə vermiş olardı.

    6. Ailə, məişət mövzusu xəbərlərdə, verilişlərdə daha çox müzakirə obyektinə çevrilir.

    7. “Xəbər” proqramının aparıcıları (bəziləri) sanki xəbər deyil, hökm oxuyurlar. Qeyd edim ki, dilçilikdə “hökm və cümlə”nin  fərqi belədir: “Bütün hökmlər cümlə olduğu halda, bütün cümlələr hökm deyil”.

     

    ƏLAVƏLƏR

     

    XƏZƏR TV

     

     Fonetik norma

    “Hər şey daxil” – aparıcı – Sevil- 08.09.2014- 11:40-  Bu gün bir təbrikimiz də olacey [olacax]

    “Xəzər xəbər” – aparıcı- 08.09.2014- 12:00- Gəbhə [cəbhə] xəttində atəşkəs yenidən pozulub. –

     -12:01- Qanlı  ha’disələri  [hadisə’]  soyqırım kimi tanıyıb.

     08.09.2014- 20:32- (müxbir) - Verməydədi... [verməx‘dədi]

     -21:08- müxbir- əməlyad [əməliyat]

    -09.09.2014- 20:38- müxbir- danışığlar [danışıxlar] aparılıb.

    -20:38- aparıcı Vüsalə Nurəddinqızı- Tanap lahiyəsinin... [layihəsinin]

    -20:48-aparıcı- Asanlıqla mənzil sahibi ola biləcəylər. [biləcəx‘lər]

    -20:43- aparıcı- Elmlə məşğul olanlara ev veriləcəy. [veriləcəx‘]

    -20:48- müxbir- Bu gün müəyyənləşəcəy.. [müəyyənləşəcəx‘]

    -20:49- aparıcı Vüsalə- ha’disə [hadisə‘]

    -24.09.14- 14:01- aparıcı Vüsalə Nurəddinqızı-  Məsələlər müza’kirə [müzakirə‘] olunub.

    -14:02-  Çıxış edən kamtə [kamitə] sədri..

    -14:03- aparıcı- i’stifadə [istifadə‘] olunur.

    -14:04- Çox mütərəqqi adımı [addımı] adlandırıb.

    -14:05- lahiyə [layihə] üç komponentdən ibarətdir.

    -14:06- Doğuş qeysəriyyə [keysəriyyə] əməliyyatı ilə keçrilib.

    -14:08- müxbir- Zəvvarlarımız müqəddəs torpaqlara [torpaxlara] yola salınacaq.

    -20:58- aparıcı- Türkay Verdiyeva- Lahə [layihə] sentyabrın 1-dən başlayaraq..

    -28.09.2014- 20:08- Qurbanlıq heyvanlarının qiyməti ne’çəyədir? [neçəyədir‘]

    -04.10.2014- 21:01- İngiltərə’ [İngi’ltərə]

    “Hər şey daxil”-22.09.2014- 11:42- aparıcılar- Növbəti təşəkkürümüz olacaey [olacax].... makyajımaqörə [görə]

    -11:42- ...və biz ünvanı xatırladeceyiy [xatırladacağıx]

    -07.10.2014- 10:26- sizi də yani k’i [yani  ki]

    -10:30- görəceysiz [görəcəx‘siz] təbii ki…

    -10:34- indi göstərəceylər [göstərəcəx‘lər] ekranda

    -11:07- Doktor, mənim sizə bir  sualım olacey. [olacax]

     “Xəzər xəbər” – 21.09.2014- 20:30- Türkay Verdiyeva -  Bu  lahənin [layihənin] ərsəyə gəlməsində...

    -20:41- müxbir- hadi’səyə [hadisə‘] səbəb…

    “Xəzər xəbər” – 22.09.2014- 12:00- Vüsalə Nurəddinqızı- MN-dən verilən məlumata qörə [görə]

    -12:01- Goranboy rayonunun ərazidindək’i  [ərazisindəki]

    -12:09- aparıcı Vüsalə- Ukranyada [Ukraynada]

    -12:09-aparıcı-  La’tın [latı‘n]Amerikalı ölkələr…

    -12:10- aparıcı- Qlobal [qlabal] iqlim dəyişikliyi…

    -8.10.2014- 20:56- Uğursuzluqlara [uğursuzluxlara] düçar olub

    -21:04- Uşaqlar ilə.. [uşaxlar]

    -21:01- İngiltərə’ [İngi’ltərə]-

    -21:15- Mətbuat konfransı [kanfransı]

    “İdmanda bu gün”- 21.09.2014- 21:48-  bəxti gətirmədi:

    “Xəzər xəbər” - Türkay Verdiyeva  - 16.09.2014;  12:01:26   Həmsə́drlər [həmsədrlə́r] daha sonra Azərbaycana gələcəklər.

    -19.09.2014;  20:40:11 Bu dəfə “Xəzər Xəbər” Qusar rayonunda yerləşən N saylı hərbi hissədə qonaqdır[qonaxdı].

    -20:45:51... Eyvaz Allahverd´iyevi  [Allahverdiyevi ] (dz) tutub.

    - 20:58:30  Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda Ərəstun Mehd´iyevin [Mehdiyevin](dz) bu tarixi müqaviləyə həsr olunmuş .... monoqrafiyasının təqdimat mərasimi keçirilib.

     “Biznes xəbərləri” - Ruzanna Ömərova -19.09.2014;  21:09:47  “Azercell” abunəçiləri üçün daha bir sərfəli tarif  [ta:rif] paketi təqdim etdi.

     

    “Xəzər xəbər”- 29.10.2014;  20:35 -Vüsalə Nurəddinqızı- ...tədbirə beynəlxak [beynəlxalk]səviyyədə verilən önəmin ifadəsi kimi dəyərləndirən dövlət başçısı...

    -20:38: -  ...çörəybişirmə [çörəx′bişirmə] sexlərinin birinin qarşısında...

    -20:41: - ...canavarın kəndə girərəy [girərəx′] sakinlərə hücum etməsi ilə bağlı məlumat vermişdik.

    - 20:48: - Narkomaniyaya birliydə [birlix′də] yox deyək!

    -20:49: - Məqsəd böyüklərlə yanaşı uşağları [uşaxları]da bu bəladan uzaq tutmağdır [tutmaxdı].

    -20:57: - Amma telfonuvuza [telefonunuza] daxil olan mesajlar sizi çox narahat edirsə...

    -20:57-  ...“stop” yazıb göndərməklə canıvızı [canınızı] xilas edə bilərsiniz.

    Orfoqrafik norma

    Titr: 16.09.2014; 12:10:24  Bakı Amerika Mərkəzinin açılışı olub.

    Titr: 16.09.2014;  12:04:36   Medvedev beyanat verdi.

     

    Leksik norma

     

    “Sağlıqla” -04.09.2014- 09:25- Vəfa Sadıqova- Sağlıqla buraxılışında, bu günkü buraxılışında...

    “Bizim gün” – aparıcı Anar- 08.09.2014-  12:41- Bu günkü verilişimiz sizə stimul verəcəy.

    “Hər şey daxil”- 09.09.2014- 10:12- Hər zaman pozitivliyinizi  qoruyub saxlayın.

    -10:12- Maraqlı surprizlər olacey.

     “Təhsilə dair”- aparıcı Günay 24.09.2014- 16:24-  Bu günkübizim qonaqlarımız kimdir? Biz bu gün nədən danışacağıq?

    -16:25- Qonağımız İdrak litseyinin.. [lisey]

    “Biznes xəbərləri”- 04.10.2014- 21:15- Podium butik.

    “Hər şey daxil”-22.09.2014- 11:43- aparıcı-çeşidlər hazırlayan bizim üçün ...

    -11:44- istəmiyorum, aşkım...

     -7.10.2014- 10:28- Şəkillər gətirib doktor bizə, öyləmi?

    -10:32- (müxbir) Məsəl yadıma düşdü: “Kor-kor, gör-gör”.

     -10:33 Pəriş göstər... (Aparıcıya sual: Pəriş kimdir?)

    -10:37- aparıcı- Dur Səidə, dur, dodaq mahnısı oxu.

    -10:41- Sən mənim canım, bu ideya ağlıa haradan gəlib?..

    -11:06- Bəli, əkizlər indi xod gedir.

    “Xəzər xəbər” 16.09.2014;  12:06- Yüksək sürət və ani diqqətsizlik yenə can aldı.

    -29.10.2014;  20:36- İşğal zamanı rayonda doqquz məktəbəqədər müəssisə ... işğal zamanı məhv edilib.

    -29.10.2014; 20:49:59   Ondan üç kiloqrama yaxın marixuana aşkar edilib.

    -20:35:44 Titr: Azərbaycandan BMT-yə ebola yardımı.

    -20:35:50 Titr: “Ebola” ya qarşı mübarizəyə 1 milyon dollar yardım edəcək.

    “Exsprofessio” -01.10.2014- 11:31- aparıcı-  Hocam, bəs...

    -11: 32- Düzənə...  Rəsmlər üzərində danışaq...

     

    Qrammatik norma

    “Xəzər xəbər” – müxbir- 08.09.2014- 12:10- Elektrik enerjisinin verilişində (verilməsində) fasilələr yaranıb.

    “Bizim gün” – aparıcı Günay- 08.09.2014-  12:33- Bol şans arzu eliyirəm. (eləyirik). 

    -12:34 -aparıcı  Anar. Öyrənəcəkləri şeylər var. (öyrənəcəkləri)

    Mövzunun adında düzgün deyil. Bir insanın yumor hissi yoxdursa, deməli onun intellektual səviyyəsi yoxdur.

    -12:39-  Anar -Bu günkü verilişimiz sizə stimul verəcəy. [verəcəx‘]

    “Təhsilə dair”- aparıcı Günay 24.09.2014- 16:38- Bilirsiniz, mənə nə maraqlıdır? (Axı, qonağın fikri bütün ictimaiyyətə açıqlanır) 

    “Xəzər xəbər” – 21.09.2014- 20:34- (müxbir) Bir sıra alternativlər gündəmə gətirmişlər, hansı ki, ...

    “Tərs bucaq” -21.09.14- 21:10- İddiama görə... (iddiamıza görə)

    “Xəzər xəbər”-  19.09.2014;  20:58:38  ... müqavilənin əsas müddəalarını sistemli şəkildə araşdırıldığınıqeyd edib.

    -20:32:46  Bundan əlavə, dövlət paralel olaraq minlərlə hektar ərazilərin kənd təsərrüfatı üçün yararlı vəziyyətə gətirilməsi ilə bağlı tədbirlər görüb.

    -20:29:54  Nəzərə alsaq ki, neftin qiymətindəki böyük dalğalanmalar daha əvvəl də müşahidə olunub.

    - 20:36:52  Zəngilanın 35 min nəfərlik əhalisi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşıblar.

    -20:55:21-Hansı ki, bir sms-lə təklif olunan xidmətə abunə ola bilərsiniz.

    20:55:03-Hansı ki, böyük əksəriyyəti reklam və elan xarakteri daşıyır.

    Titr: 19.09.2014;  21:01:11 Tövsiyə sənədində bir neçə təkliflər öz əksini tapıb.

     

    Üslubi nöqsanlar

    19.09.2014; 20:52:14  Səbəb olaraq otağın açıq şəraitdə olmasıdır.

    19.09.2014; 20:06:31  Ağrıları səbəbilə qol sevincini yaşaya bilməyib.

     

     

    İTV

     

    Fonetik norma

    “Yeni gün” – aparıcı  Azər - 08.09.2014-10:27- uşaqlar.. [uşaxlar]

    -10:27- anında deyəcəylər.. [deyəcəx‘lər]

    “Carçı” – aparıcı Günay – 08.09.2014- 12:01- Moldova [Maldava]

    12:08- Amerika’ [Ame‘rika]

    Ramiz- 1.10.14- 20:29- Humanitar lahələrin [layihələrin] əhəmiyyətini qeyd edib.

    -7.10.2014- 12:04- Seçki atəşkəş [atəşkəs] şəraitində keçrilməlidir.

    -13.10.2014- 21:01- Ramiz- Garçıdan [Carçı] dərhal sonra…

    -20:59- gəlb [cəlb] olunduğu layihənin…

    -21:06- kərkivəsində [çərçivəsində]

    Yeni gün”- 17.09.14- 9:09- aparıcı Saleh- Paspırtlar [pasportlar] haqqında…

    -8.10-2014- 9:06- Hər birinizi ürəydən [ürəx‘dən] salamlayıram.

    01.09.2014;  04:11:24  Türkiyədən fərqli olaraq, Ukranyada [Ukraynada] bu həftə də siyasi böhran yaşandı.

    - 04:11:54  Ukranya [Ukrayna]və Rusiya prezidentləri arasında Minskdə baş tutan danışıqlar nəticəsiz yekunlaşdığından ölkənin şərqində silahlı toqquşmalar yenidən vüsət aldı.

    - 04:11:34- Hazırda diggətlər [diqqətlər] Brüselə Avropa İttifaqının sammitinə yönəlib.

    “Carçı”- 15.09.2014; 12:01:30  Yeni dərs ilində yüz otuz səkkiz mindən çox uşaq [uşax] birinci sinfə gedir.

    - 12:06:21  Bürünc medal uğrunda prinsipial görüşdə erməni Varsal Boranyanla qarşılaşanda rəgibini[rəqibini] iyirmi üç saniyə ərzində məğlub edən Rəsul Çunayev qələbəsini hərbi salam verməklə qeyd edib.

    -12:13:17  ... 212 saylı məktəb də bilik gününü geyd [qeyd] edir.

    -17:00:15 - Müstəqilliyə təzə qovuşan, beynəlxak [beynəlxalk]aləmdə hələ tanınmayan gənc dövlətimizin ərazi bütövlüyünü təmin etmək imkanları yetərincə deyildi.

    -17:15:08  Bu gün hər kəs biliyin bayramını geyd [qeyd] etmək üçün bir araya gəlmişdi.

    -17:17:12  Bu il 209 uşaq birinci sinfə gəbul [qəbul] olunub.

    20.10.2014;  20:42:04   4 saylı Bakı Asan Xidmət Mərkəzində isə pilot olaraq  yaratılan [yaradılan] uşaq hüququ yardım otağının açılış mərasimi keçirilib.

    -20:51:30  İctimai təşkilat və partiyadan olan müşahidəçilərin qeydiyyat proцesi  [prosesi]başa çatıb.

    Aytən İmanova-  20.10.2014;  20:51:30Güclü küləy [küləx′Yasamal rayonunda yerləşən 225 nömrəli tam orta məktəbin dam örtüyünün böyük bir hissəsini uçuraraq məktəbin həyətinə aşırıb.

    Orfoqrafik norma

    Sitat: 01.09.2014;  04:08:39  “Qlobal əhəmiyətli bu idman tədbirinə hazırlığın ən yüksək səviyyədə aparılması işinə Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva rəhbərlik edir”.

    Leksik norma

    “Xəmsə” –aparıcı -07.09.2014- 19:55- Xəmsə intellektual oyunu ilk oyunu müəyyən olunub. İlk vəsiqə… (təkrarlar işlənib)

    “Yeni gün”- 15.09.14- 10:02- aparıcı Saleh- Nə önəmlidir bu münasibətlərdə?

    -10:22- Bravo, Lalə Məmmədova.

    “Yeni gün”- 17.09.14- 9:02- aparıcı Saleh- Proqramımız gözəl bir musiqidən start götürür. (Proqramımızı gözəl bir musiqi ilə başlayırıq)

    -9:09- Bir az öncə..

    Carçı”  – 08.09.2014- 20:32- müxbir- Almaniya ilə əlaqələrinə böyük önəm verir.

    “Yeni gün” – 23.09.2014- 9:56- Aynur- Qarşıda gözlənilən lahələrdən [layihələrdən] danışacağıq.

    “Yeni gün” – 23.09.2014- 9:22- Aynur- Çıxır oxuyur, amma biz hiss eləmirik. Amma bu xeyirlidir. (Aparıcı bu cümlələrdə təkrarlara yol vermişdir)

    -9:56- Aynur- Müxtəlif insanların fəsil dəyişkənliyi zamanı keçirdiyi hisslər müxtəlifdir. (leksik təkrarlar aparıcının nitqində diqqəti cəlb edir).

    - 14.10.2014- 10:20- Bu sizin özəlliyinizdir.

    -7.10.2014-  9:25- Azər- Biz təbii ki, aktual mövzuya toxunmuşuq. Buna təbii ki...Təbii ki, uşaq qidalanmasından danışırıqsa, təbii ki, ana südündən... (təkrarlara çox yer vermişdi)

    “Sağlam yaşamaq”- 7.10.2014- 12:34- Öncəliklə xoş gəlmisiniz deyirəm.

    “Xəmsə” – Şərtli raund mərhələsi

     

     “Həftənin yekunu” -Şaiq Məmmədov - 01.09.2014; 03:44:39   Bu faktiki  erməni dövlətinin iflası deməkdir.  (faktiki olaraq)

    “Carçı” 15.09.2014;  12:05:37  Bürünc medal uğrunda erməni rəqibini məğlub edən yunan-Roma güləşçimiz Rəsul Çunayev qələbəni hərbi salam verməklə qeyd edib.

    -12:14:11  İki-üç il əvvəl ölkədaxili istirahət edənlərin əsas hissəsi indi xarici ölkələrə üz tutur.

    “Carçı” 15.09.2014;  12:18:21  Bu da nəticədə servisin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır.

    “Carçı”- Ramiz İdrisoğlu- 20.10.2014;  20:33:57  Görüşdə ölkələrimizarası əlaqələrin bundan sonra da inkişafı üçün yaxşı imkanların olduğu qeyd olunub.

    - 20.10.2014;  20:50:47  Bu arada ... İraqda və Fəluçədə həyata keçirilən bombalı hücumlarda 28 nəfər həyatını itirib.

    “İncə maraqlar” – Elnarə- 01.11.2014- 13:21- Bu gün biz danışacağıq: “Neçə uşaq doğmaq olar?”

     

     

    Qrammatik norma

    “Yeni gün”- 15.09.14- 10:02- aparıcı Saleh- Biz qələm yaradılması haqqında sujet təqdim etdik. B cümlədə idarə əlaqəsi pozulub. (qələmin yaradılması)

    -14.10.2014- 10:20- Aynur- Yanğı var səsinizdə hansı ki, tamaşaçıları yerindən oynadır. Hansı ki, bu sizin özəlliyinizdir.

    01.09.2014;  03:58:37  Ermənistanın varlıq məsələsi artıq onun işğalçılıq siyasətinin tezliklə əl çəkməsindən asılıdır.

    03.09.2014;  17:11:33  Amerika Birləşmiş Ştatları Hərbi Hava Qüvvələri İraq ərazisində ümumilikdə 124zərbə endirib.

    02.09.2014;  20:52:43  İraqda üsyançıların bəzi bölgələri ələ keçirməsindən sonra ölkənin minlərlə gənckönüllü olaraq ordu siralarına yazılıb.

    “Carçı” 03.09.2014;  17:11:04  İslam dövləti qruplaşması bundan əvvəl amerikalı jurnalist Ceyms Foliniedam ediblər.

    -17:15:39  Çıxış edən pedaqoji kollektiv şagirdlərinin uğurundan  qürur hissi ilə danışdılar.

    Üslubi nöqsanlar

     01.09.2014; 03:55:16  Bu gün arealı genişlənən erməni xəstəliyinin simptomları buna dəlalət edir.

    - 03:56:54  Bu təşkilatdan Ermənistanın hansı resurslarla qazanc götürəcəyi Sarkisyan rejiminə də bir tapmacadır.

    - 03:58:37  Ermənistanın varlıq məsələsi artıq onun işğalçılıq siyasətinin tezliklə əl çəkməsindən asılıdır.

    01.09.2014; 04:15:32  Yeri gəlmişkən, avqustun 29-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Türkiyənin baş naziri Əhməd Davudoğluna telefonla zəng etdi.

     “Carçı”  03.09.2014; 17:08:40  Yaşar Nurinin anadan olmasından altmış üç il ötür. (titr)

    İtv-də əsasən ictimai-siyasi mövzularla bağlı fikir və münasibətlərin ortaya qoyulduğu debat xarakterli verilişlər mövcuddur. “Açıq dərs”, “Ortaq məxrəc” kimi verilişlər milli maraqlara dair hər bir vacib məsələni açıq və geniş şəkildə müzakirəyə çıxara bilir.

     

    SPACE TV

     

    “Hər gün” – aparıcı Elvin Basqallı- 08:09:14- 20:21- Hara düşəcey. [düşəcəx‘]

    -20:42- Zaqatalada [Zakatalada] gənc ana itkin düşüb.

    9.10.2014- 20:19- Elvin Basqallı- Növbəti xəbərimiz: də Nazirlər kabinetinin də daha bir qərarını diqqətinizə çatdıraq. (Bu cümlədə  yerlik hal şəkilçisi intonasiya ilə sözün kökündən ayrılaraq  tələffüz edilib)

    -20:47-12:38- İstirahət edəcəylər.[edəcəx‘lər]

    “Hər həftə” 21.09.2014-20:27- Başqalarının istəylərini..[istəx‘lərini]

    “Qol”- 22.09.2014- 0:12-  Tural Xudiyev- Stdyamızın [studiyamızın] qonağı

    “Hər gün”- 2.10.2014- 20:25-müxbir- Xarakteri’zə [xarakterizə‘] edərək

    -20:26- humani’tar [humanita‘r] forum olaraq...

     03.09.2014;  09:01:37  Çəlləy [çəlləx′] bombaları otuz nəfərin həyatına son qoyub.

    01.09.2014;  17.01.44   ... Paytaxtın Yusif Səfərov küçəsi, ..., Zərifə Əliyevə [Əliyeva], R.Rza küçələri, ... Mehdi Hüseyn, ..., Vagif  [Vaqif], Fəxri Xiyaban [xiya:ban] və Koroğlu Rəhimov küçələri və digər istiqamətlər üzrə fasilələrlə avtomobillərin hərəkətinə məhdudiyyətlər qoyulacaq.

    -17:01:54  Yas mərasimləri ilə bağlı Azərbaycan xakimiyyətinin [ha:kimiyyətinin] mövqeyi ondanibarətdir [iba:rətdir] ki, bu mərasimlər həddini aşmalı deyil.

    15.09.2014;  17:03:44  ... kadr potensialının formalaşdırılması istiqa`mətində [istiqa:mətində] böyük işlər görülüb...

    -17:04:42  Düşmən ordusu Ağdam, Cəbrayıl və Goranboy rayonun mövqelərindən [mövqe:lərinnən] silahlı qüvvələrimizin mövqelərini [mövqe:lərini] atəşə tutub.

    -17:04:47   Ukraynanın şərgində [şərqində] atəşkəslə bağlı imzalanan sülh sazişinə riayət edilmir.

    - 17:05:30  Ukranya [Ukrayna] hazırkı hərbi münaqişədə Qərbin dəstəyini almasa, özünün nüvə silahını bərpa edəcək.

    15.09.2014;  17:06:18  Son zamanlar dünyanın diggət [diqqət] mərkəzində olan İraq İslam Şam terror təşkilatının qazancı məlum olub.

    “Siqnal” – 30.10.2014-Telefon var, qəbul edəy.. [edəx‘]

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:00:43 – Neft meydançasındakı gəzada itkin düşən neftçinin meyidi tapıldı.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:00:49 – İşidin tərkibində səysən [səx´sən]  ölkədən 15 min nəfər döyüşür.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:00:30 – İtkin kimi geydiyyata [qeydiyyata] alınmışlardan...

    “Hər gün” –  01.11.2014; 17:04:35 - He´sabat [hesa:bat] müəlliflərinin fikrincə, ...

    “Hər gün” – 01.11.2014; 17:13:52 – Zəng eləyərəy [eliyərəx´] xəbər versinlər.

    “Hər həftə” – Zəminə Əliyeva - 02.11.2014; 20:24:39 – Üstəlik diggətin [dik´qətin] feyziyabı kimi bu şou təkrarlanmalıdır.

     

    “Hər həftə” – Zəminə Əliyeva - 02.11.2014; 20:24:49 – Gəbirlərinizi [qəbirlərinizi] dağıdıb baş daşlarınızı satmıram.

    “Hər həftə” – Zəminə Əliyeva - 02.11.2014; 20:24:58 – ... həgigətin [həqiqətin] ağzını yumuram.

    “Hər həftə” – Zəminə Əliyeva - 02.11.2014; 20:27:31 – Rusiya-Ukranya  [Ukrayna] məsələsində...

    “Hər həftə” – Ayaz Mirzəyev - 02.11.2014; 20:52:00 – Bu id´d´ialar  [iddialar]  həmişə olub və güman edirəm ki, bundan sonra da olacağlar. [olacaxlar]

    “Hər həftə”  - 02.11.2014; 20:54:39 - ...gidalandıra [qidalandıra] bilmək...

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:24:24 – Su təmizliydir. [təmizlix´di]

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:28:55 – Küləy [küləx´] cənubdan əsib.

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:29:08 - ...belə deyəy [deyəx´] ...

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:29:35 – Artığ [artıx]  bu rayonlarda...

     “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:32:43 – Çöldə-bayırda soyuğdu. [soyuxdu]

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:38:44 - ... qanun qəbul ediləcəy. [ediləcəx´]

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:51:50 – Bir-birindən marağlı... [maraxlı]

     

    Orfoqrafik norma

    “Hər həftə” – 02.11.2014; 20:53:20- (titr) Çıxış yoxsa dalan?

    Leksik norma

    “Hər gün” –müxbir- 08:09:14- 20:22- Çarəsiz olaraq nə deyəcəklərini şaşırır.

    “Hər gün” – 01.11.2014; 08:01:57 - ...yığılan suyun təxliyəsi zamanı mədəndə çökmə olub.

    -8.10.2014- Elvin- Azərbaycanlı gənc ermənini belə nakaltua saldı.

    -20:47- Bu mənim bu saata atəqdim etdiyim.. ... Hər gün informasiya proqramı efirdə olacaq. Özü dəmənim təqdimatımda. Məni tək qoymayın. (Efirdə nə qədəq mən demək olar?)

    9.10.2014- 20:19- Elvin Basqallı – Rayonlarda bal tutanlar, Bakıda barmaq yalayır.

     “Hər həftə” 21.09.2014-20:33- Parta arxasından qopardılaraq… (nitq dəqiq deyil)

    “Hər gün”- 22.09.2014- 20:51- Elvin Basqallı- Sabah saat 17:00-da “Hər gün” informasiya proqramının efirində “Hər gün” informasiya ana xəbər…( təkrarlara yol verilib)

    “Sevimli şou”- 22.09.2014- 21:41-  Mikayıl - əla,super, qəşəyy…

    -21:41- ay can, mən isə can deyəcəyəm…

    -22:24- bapbalaca reklamlar

    “Günaydın”- 22.09.2014- 21:41- Studiyamızda çox gözəl tablolar var ki,…

    -14:36- Bizim müxtəlif səpkili qonaqlarımız olacaq.

    “Hər səhər”- 3.10.2014- 8:19-aparıcı Əkbər- İlk öncə səsləndirmək istəyirəm ki…

    -8:38- İsminiz nə?

    “Hələ bu harasıdır”- 7.10.2014- 11:18- aparıcı Daha sonra təşəkkürümü bildirəcəyəm… Daha sonrainformasiya dəstəyinə…. Daha sonra instaqramda səhifəmə yazanlara. (Bu cümlələrdə daha sonra ifadəsi üç dəfə təkrarlanaraq təkrar yaradıbdır).

    -11:25- Bir sual verim: “Facebookda ən çox hansı statusunuz like yığıbdır? ( ingilis dilində olan bu sözü “bəyənmək” ifadəsilə də əvəz etmək mümkündür).

    “Kişilər evdə olmayanda”- 07.10.2014- 13:49- Möhtəşəm məhsullar…

    -9.10.2014- 11:39- Nə proqnozlar verəcəy bizə…

    03.09.2014;  09:02:35  Onların hər birinin sağ-salamat olduğu bildirilir.

    “Siqnal” – 30.10.2014- 22:06- Verilişin anonsunda Stop yazılır.

    “Qadın sözü” – 30.10.2014- 23:48- aparıcı-  Yoxsa mental  dəyərlər rol oynayır burda?

    -23:49- Qadın özün önə verməlidir, kişini önə verməməlidir..

    “Hələ bu harasıdır” – 30.10.2014- 11:33- Təranə-  Ən yüksək neçə il cəza verilir?  ( ən çox)

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:00:53 – Mədən çökdü: 3 çinli yerin dibinə girdi.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:01:13 – Sərnişin həyatı ilə vidalaşdı.

    “Hər həftə” – Ayaz Mirzəyev- 02.11.2014; 20:21:08 – Qaz danışıqlarında kim qazlanır?

    “Hər həftə” – Zəminə Əliyeva - 02.11.2014; 20:24:39 – Üstəlik diggətin feyziyabı kimi bu şou təkrarlanmalıdır.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:02:46 – Mahnıda türkün işğalçı olduğu iddiaları əks edilib.

     “Hər gün” – 01.11.2014; 17:10:21 -   Mal-qaraya çarə edilir. (titr)

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:11:31 – Salyandakı baytarlar bundan sonra hər yerə sazavtomobillə gedəcəklər.

    “Hər gün” – 03.11.2014; 20:33:38 – (titr) Qurumlar hərəkətə keçdi.

     

    “Hər gün” – Elvin Basqallı- 03.11.2014; 20:47:09 – İŞİD qaza basdı.

    “Hər gün” –03.11.2014; 20:51:18 - ... baş məşqçidən tutmuş ... komanda menecmentinə ... hər zaman komandanın yanında olması...

     

    Qrammatik  norma

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:03:31 – Onların telefon söhbətində ... Ukrayna prezidenti ... də qatılıb.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:03:58 – Bu İŞİD terrorçularının sayı nə qədərdir ki,öldürsələr də qurtarmırlar.

    “Hər gün” – aparıcı Elvin Basqallı- 08:09:14- 20:28- Və Ermənistanda ticarət mərkəzinin qarşısında…

    -29.09-2014- 20:29- Ötən gecə Azərbaycanda zəlzələ olub səhərə yaxın.(Cümlə üzvlərinin sırası pozulubdur).

    -20:37- Heç nədən başı çıxmayan adama, iki uzunqulağın arpasını bölə bilmirlər deyirlər. (Bu cümlə televiziya dilinin sintaktik quruluşuna uyğun deyil).

    “Hər səhər”- 3.10.2014- 8:46-aparıcı Əkbər- Vəfanın məlumatından sonar uçuruq.

    “Hələ bu harasıdır”- 7.10.2014- 11:28- aparıcı Məndən çoxlu mamaya salam de. (cümlə üzvlərinin sırası pozulmuşdur).

    01.09.2014;  17:00:45   Düşmən ordusu dünən və bu gecə Xocavənd və Cəbrayıl rayonlarının ərazisindəki mövqelərdən silahlı qüvvələrinin mövqelərini atəşə tutublar.

    15.09.2014;  17:04:42   Düşmən ordusu Ağdam, Cəbrayıl və Goranboy rayonun mövqelərindən silahlı qüvvələrimizin mövqelərini atəşə tutub.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər– 01.11.2014; 17:00:17 – Gündəmin ən vacib xəbərlərinə anonsda xəbərdar olun.

    “Hər gün” – Fərqanə Səfər – 01.11.2014; 17:08:54 – “Jiquli” bir neçə hissələrə bölünüb.

    “Hər həftə” – Ayaz Mirzəyev - 02.11.2014; 20:52:00 – Bu id´d´ialar  [iddialar]  həmişə olub və güman edirəm ki, bundan sonra da olacağlar. [olacaxlar]

    “Hər həftə” – İsmayıl Fətəliyev - 02.11.2014; 20:55:15- Həkimlər deyir bəzi səhiyyə təşkilatları GMO məhsulların istifadəsini icazə verir.

    “Hər həftə” – İsmayıl Fətəliyev - 02.11.2014; 20:55:32- Mütəxəssislər GMO məhsullarının hədsiz istifadəni bir sıra fəsadlar törədəcəyini ehtimal edir.

    “Hər gün” – Elvin Basqallı1ı – 03.11.2014; 20:35:13 – Bu haqda daha ətraflı xəbər sizə təqdim edəcəyik.

    Üslubi nöqsan

    15.09.2014; 17:04:17  Məktəbdə müasir avadanlıqları ilə təmin olunmuş sinif otaqları və kabinetlər, şagirdlər üçün əlverişli şəraitin yaradıldığından xəbər verir.

     

    ANS TV

     

     Fonetik norma

    “Düzbucaq” -04.09.2014- 20:52- laki:n [la:kin]

    “Xəbərçi”- aparıcı Natəvan Babayeva-  04.09.2014-12:05- görüşəjəyəm. [görüşəcəyəm]

    “Xəbərçi”- aparıcı Qənirə Ataşova  04.09.2014- 18:06- litsey [lisey] siniflərində davam etdirəcəylər.[etdirəcəx‘lər]

    -21:01- Ailə fo’tosu [foto‘] çəkdiriblər.

    -9.10.2014- 21:13- Abama [Obama]…

    “İç xəbər” – 12:08- müxbir- mesedes [mersedes] markalı avtomobil..

    “Xəbərçi”- 16.09.2014- 21:01- Qənirə Ataşova – Təlimlərdən fo’tolar [foto‘lar] yayıldı.

    -21:03- Q.Ataşova- Müstəqil şəkildə müəyyənləşdirəcəyi formatda [farmatda]

    “Düzbucaq” -20:51- Nəzarətsiz ça’ntaları oğurlayıb. 

    -30.09.2014- 15:02- Q.Ataşova- Təzyiq metıdı [metodu] kimi istifadə edildiyini…

    “Evdəyik”- 18.09.14- 13:52- Ulvira Qarayeva- Özüvüzə [özünüzə] iş tapa bilirsiniz.

    “Xəbərçi” -18.09.2014- 15:03- Natəvan Babayeva- Ans-in Vaşinqdon [Vaşink‘ton] bürosundan Rita Ömərova.

    “İç xəbər” – 18.09.2014- aparıcı- İç xəbərə baxsa:z…[baxsanız]

    -15:14- ayapot  yolunda [aeroport]

    “Şoubiz”- 29.09.2014- 7:49- İsa – Aktyabrın 5-də [oktyabr]

    -7:52- Ən xoş və paztiv [pazitiv] xəbərləri sizə çatdıraq.

    “Xəbərçi”- 29.09.2014- 8:10- Natəvan Babayeva- Mən sizinlə Xəbərçinin doqquz buraxılışındagörüşəjəyəm. [görüşəcəyəm]

    “Salam Azərbaycan”- 29.09.2014- 7:11- Televiziyaya müsahibə verən şirkətin numayəndələri…[nümayəndələri]

    28.10.2014- 7:28-  (müxbir) 88 me’trə [metrə‘] çatır.

    -9.10.2014- 12:02-  Aysel- Röpartajını [repartajını] izləyək.

    -Passport”- 30.09.2014- 21:32-  aparıcı Kənan- Maçça [maça] iki gün qaldı.

    -21:32- Maççı [maçı]

    -28.10.2014- 7:12- İngiltərə’ [ingiltərə‘]

     “Günəbaxan”- 7.10.2014- 10:54- Həmişə alinə yığasınız başuvuza [başınıza]

    “Xəbərçi” - Aytən Abdulova - 01.09.2014; 12:05:24  Əks halda dükanın kağızdan olan bağlamasına görə əlavə on dollar ödəməy [ödəməx′] məcburiyyətində qalacaqlar.

    -  12:06:01   İç xəbərləri həmkarım Səbinə Heydərova təqdim edəcəy [edəcəx′].

    - 12:12:32  Məsələ ilə əlaqədar yollandığ [yollandıx]Maştağa bələdiyyəsinə.

    -21:03:34  Onun durumunun yaxşı olduğunu da Ərdoğan açığladı [açıxladı].

    - 21:05:44  Azərbaycan da həmişə Türkiyənin marağlarını [maraxlarını]qoruyur.

    “İncə maraqlar” – Elnarə- 01.11.2014- - 13: 22- Sizin tibbi arayışınız olmuyaceysa...[olmuyacaxsa]

    -13: 23- Oğlunuz alıb lezviyanı....

    -13:24- Görəceysiz ki...[görəcəx‘siz]

     

    Orfoqrafik norma

    “Hesab vaxtı”- 8.10.2014- 21:31- Cahid İsmailoğlu (Titrdə belə yazılmışdır. Türk dilində bu cür yazılır. Azərbaycan dilində isə orfoqrafik qaydalara əsasən İsmayıl yazılır).

    Titr: 07.09.2014;  21:42  Zəncirvari qəza

    Titr:  02.09.2014; 21:08:46

    Fərman Xəlilov

    Keçmiş Döyüşçü

    Titr:  02.09.2014; 21:06:31  Keçmiş Qarabağ döyüşçüləri cəbhə barədə yalnış xəbərlərin yayılmasındannarahatdılar.

    Titr: 02.09.2014; 21:00:20Cəbhə barədə narahatçılıq

    Titr: 02.09.2014; 20:49:02Mikayıl Cabbarov xarici ölkələrdə təhsil alacaq bir qruptələbələ ilə görüşüb. 

     

    Leksik norma

    “Xəbərçi”- 03.09.2014- 21:10- müxbir-  Öz təxəyyülünün məhsulu kimi tirajlamağa imkan vermək olmaz.

    -21:11- Seçmə mərhələsi öncəsi…

    -21:00- Xəbərçiniz mən Qənirə Ataşovayam.

    “Düzbucaq” -04.09.2014- 20:51- Avadanlıqlar müsadirə olunub.

    “Salam, Azərbaycan”- 18.09.2014- 7:25- Aytən Səfərova- Ağır stiuasiyanı çözmək üçün…

    -2.10.2014- Aytən- Çalışacağıq ki, sizi məlumatlı yeni bir günə salaq.

    -7:20- Xatirə İslam qısa ətəkdə… Xatirə İslamdan zəhləsi gedənlər əməlli-başlı… (xoşu gəlməyənlər )

    -7:42- İstəməyənin gözü çıxsın..

    -7:48- Mən də öz fikrimi bildirdim, partlıyardım burda.

    -28.10.2014- 7:23- Zəhrimarlar silsiləsindən xəbərlər çatdırsaq da…

    “Şoubiz”- 18.09.2014- 7:51- İsa Şükürov- Əndirabani ayaqqabıları başına oyun açıb.

    “İç xəbər” – 18.09.2014- 15:15- müxbir- Balaca Ömərin aeroport yolunda… Balaca Ömərin axtarışlarına başlayıb.…toyda iştirak edənlər balava Öməri tanıdılar. (leksik təkrarlara yol verilib).

    “Şoubiz”- 18.09.2014- 16:03- aparıcı Xanım- Bir çox nominasiyalarda [naminasiyalarda ] ən yaxşı ad uğrunda yarışırlar. Nominantların sırasında … (alınma sözdən  istifadə edilmişdir və fonetik norma gözlənilməmişdir)

    “Əslində mən” – 28.08.2014- 0:00- O, klassik art (incəsənət) estrada janrının ustad sənətkarıdır.

    -0:01- Türkiyənin ən prestijli musiqi proqramının qonağı olmuşdur.

    -0:02- Çox xoş gəldiniz.Nitqin dəqiqliyi gözlənilməyib.Çox təşəkkür edirəm. (təkrarlara yol verilib)

    “Salam Azərbaycan”- 29.09.2014 -7:26- Aytən Səfərova- Bu haqda biz sizə mini eksperimintimizinfəsadlı nəticəsini göstərəcəyik.

    -7:26-  Danışmaqdan çənəm çıxdı.

    -7:47- Mən zarafatı pozitivə çevirmək istəyirəm.

    -08:37- Zəli posientlərə əməlli-başlı…

    “Bazar səhəri Rövşanə ilə” – 28.09.2014- 11:40- Ən vzvayşiy rəngdir.

    -12:30- Fikirlərində konservantlıq var.

    “Günəbaxan”- 7.10.2014- 10:36- Bizdən xahiş edirlər menyunu, resçepti..

    - 10:44- Bizim masanın üstündə…

    -11:19- aparıcı Kamran Həsənli-  lütfən, Fikrət bəy...

    -11:27- həddən ziyadə (türk sözləri işlədib).

    “Reklamlar”-10:55- … kolbasaların müxtəlif çeşidləri.

    “Salam, Azərbaycan”- 2.10.2014- 7:19- Xatirə İslam qısa ətəkdə...

    -7:42- İstəməyənin gözü çıxsın- ( Bu cür qarğış etiketlərinin efirdə səslənməsi məqbul deyil).

    -7:48- Mən öz fikrimi bildirdim, partlıyıram burda. (aparıcının nitqində belə sözlər- frazaeoloji birləşmələr işlənər?)

    “Hesab vaxtı”- 8.10.2014- 21:35- Onun proqnozuna görə..

    “Xəbərçi”- 30.10.2014- 21:19-  Açıqlama edib.(açıqlama verib olmalı idi)

    01.09.2014;   12:11:16  O da insan üçün problemə çevrilə bilir. Necə ki, Sabunçu rayonunun Maştağa  qəsəbəsində bir qrup sakin sudan düzgün istifadə edilməməsinin bədəlini yaşayır.

    02.09.2014;  20:49:23  “Düzbucaq” - Əfsanə Mehdiyeva - Torpaq sürüşməsi canlar aldı.

    -  21:00:34   İki gün əvvəl prezident İlham Əliyevin rəsmi açılış etdiyi xalça muzeyi bu gün qapılarınıseyrcilərin üzünə açdı.

    -21:01:09 - Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan yeni postda işə sürətlə başlayıb.

    -21:03:31- Maraqlı odur ki, katapult edib sağ qurtulan zabit qadın olub.

    “İncə maraqlar” – Elnarə- 01.11.2014- 13:21- Bu gün biz danışacağıq: “Neçə uşaq doğmaq olar?”

     

    Qrammatik norma

    “Şoubiz”- 18.09.2014- 7:51- İsa Şükürov- Hansı ki,onlara stimulverici…

    “Xəbərçi”-30.09.2014- 15:02- Q.Ataşova- Spiker Milli məlisi (məclisin) adından...

    “Günəbaxan”- 7.10.2014 - 10:43 – Gedirik 3-cü bizim yeməyimizə…

    -10:46- i-i-i (yəqin ki, və bağlayıcısını işlətmək istəyib)

    -11:22- Kim gözə inanır, hörmətli tamaşaçı?  (uzlaşma pozulmuşdur, tamaşaçılar olmalıdır)

    “Salam, Azərbaycan”- 2.10.2014- 7:19- Çalışacağıq ki, sizi məlumatlı yeni bir günə salaq.( Bu cümlədə nitqin dəqiqliyi pozulmuşdur. Günə kökləyək ifadəsini işlətsəydi daha dəqiq olardı.)

    “Hesab vaxtı”- 8.10.2014- 21:31- Moskva büromuzda (büromuzdan) Aqşin Sabiroğlunun reportajı

    “İç xəbər” 01.09.2014;  12:10:00  Onlar Şəkidən Qax rayonunun Tuqacı kəndinə yas mərasiminəgedirlərmiş.

    02.09.2014;  20:50:53   Zəncirin qurulmasına minə yaxın insan iştirak eləyib.

    -21:00:34  İki gün əvvəl prezident İlham Əliyevin rəsmi açılış etdiyi xalça muzeyi bu gün qapılarını seyrcilərin üzünə açdı.

    - 21:04:19  Bu kadrlar Sərxanın Bakıdan Ankaraya yola salınan zaman çəkilib.

    “Xəbərçi” -01.09.2014;  12:01:46  Bir sıra informasiya mənbələri isə bu təyyarənin Azərbaycandan buraxılması barədə dəqiqləşdirilməmiş məlumatlar yaymışdılar.

    - 12:11:16-  O da insan üçün problemə çevrilə bilir. Necə ki, Sabunçu rayonunun Maştağa  qəsəbəsində bir qrup sakin sudan düzgün istifadə edilməməsinin bədəlini yaşayır.

    -12:12:32- Məsələ ilə əlaqədar yollandığ Maştağa bələdiyyəsinə.

    İndi həmin görüntüləri siz görürsüz. (inversiya)

    “Xəbərçi” -02.09.2014; -20:52- ) Qənirə Ataşova- Daxili İşlər Nazirliyi Şəhidlər Xiyabanına kameraquraşdırdı.

     

    Üslubi səhv

    “Şoubiz”- 16.09.14- 20:43- aparıcı Xanım- Vaxt isə şoubizin xeyrinədir.

    “Salam, Azərbaycan”- Aytən Səfərova- 9.10.2014- -8:38-  Xətai rayonunda atışma baş verib. ( Süjetdə isə müxbir Suraxanı rayonunda baş verən yol qəzasından bəhs edir).

     

    LİDER TV

     

    “Səda” – 08.09.2014- 19:04- Biz sizə bu haqda xəbər verəceyiy. [verəcəyix‘]

    “Səda”- 11.09.2014-  19:41- Kişi selfi çəkdirib.

    “Sizin səhhət”- 15.09.14- 10:34- Çox peşəkar mütəxəslərlə [mütəxəssislərlə] qarşınıza çıxacağıq, mənim əzizlərim.

    “Səhər çağı” – 7.10.2014- 9:20- Qallivud  [hollivud]

    “Səda”- 22.09.2014- 19:02- Körpü i’nşa [inşa‘] edilib.

    -13.10.2014- 19:10-  (müxbir)  Səlyan  [Salyan] rayon..

    -19:53- Qızıl medal qazanmağdı. [qazanmaxd;]

    “Nahardan əvvəl” – 2.10.2014- Bizə  zəy [zənk] vuran tamaşaçımız..

    “Səda” 16.09.2014;  19:04:15  Ukraynya [Ukrayna] Ali Radası eyni zamanda Avropa İttifaqı ilə imzalanmış assosiasiya sazişini də ratifikaцiya [ratifikasiya] edib.

    16.09.2014;  19:15:40  30 min insan sığınacağla [sığınacaxla] təmin edilib.

    16.09.2014;  19:16:04   Azərbaycan ərazisində də bu gündən başlayaraq hava şəraiti pisləşəcəy[pisləşəcəx′].

    -19:21:20   Ən mühüm səbəb isə məcburi nigahlardır [nikahlardır] .

    -19:39:01   Bir gədər [qədər] dayanıb.

     -19:39:12   Çünki Avropa iqtisadiyyatından gələn həbərlər [xəbərlər] belə deməyə əsas verir.

    16.09.2014;  13:05:08   22 yaşlı Rusiya vətəndaşı rusiyapərəst hərəkatçıların liderləri ilə görüşlərkeçirməydə [keçirməx′də]... ittiham olunur.

    -13:05:42 ... 24 Rusiya rəsmisinə Avropaya və Amerikaya səfər etmək  üçün viza verilməyəcəy[verilməyəcəx′].

    19.09.2014;  13:05:33  Ukraynyalılar  [ukraynalılar] təhlükəyə qarşı durmağa və döyüşməyə hazırdır.

    “Səda”- Mehman Mehdiyev-  20.10.2014;  19:04:45  Goranboy və Xocavənd rayonları ərazisindəki adsız yüksəkliklərdə yerləşən mövgelərdən [mövqelərdən] də silahlı qüvvələrimizin mövgeləri [mövqeləri] atəşə tutulub.

    “Səda” -Mehman Mehdiyev-  20.10.2014;  19:05:06   Bəzi yerli özünüidarəetmə orqanlarının təşəbbüsləri Fransanın mövgeyini  [mövqeyini] əks etdirmir.

    “Səda” -Mehman Mehdiyev - 20.10.2014;  19:13:08    Bildirilib ki, yerlərdə dairə seçki komissiyasının üzvləri və məntəqə sədrləri üçün keçirilən kurslar bu ay da davam etdiriləcəy [etdiriləcəx′].

    “Səda” –Leyla Mehdiqızı - 01.11.2014;  13:01:19 - ... erməni diaspırını [diasporunu] ittiham edib.     

    “Səda” –Leyla Mehdiqızı - 01.11.2014;  13:00:33 -...ümumiliydə [ümumilix´də] 47 dəfə pozulub.

    “Səda” –Leyla Mehdiqızı - 01.11.2014;  13:00:53 - ...adsız yüksəyliylərdə  [yüksəx´lix´lərdə] yaşanıb.

    “Səda” –Leyla Mehdiqızı - 01.11.2014;  13:06:16 - ...təhsillərini davam etdirə biləcəylər. [biləcəx´lər]

    “Səda” –  01.11.2014;  13:07:35 - ...nardan hazırlanan marağlı  [maraxlı] əl işləri...

     

    “Səda” –  Pərviz İmranoğlu - 01.11.2014;  13:09:02 - ... marağlı [maraxlı] əl işləri isə bura toplaşanların xüsusi marağına səbəb olub.

    “Səda” –  01.11.2014;  13:11:19 – Ümumiliydə [ümumilix´də] günün sonunadək ... hemofiliyalı xəstələr ... 300-ə yaxın uşaq yoxlanılıb.

    “Səda” –  01.11.2014;  13:11:18 – Qeyd edək ki, analoju [analoji] müayinələr yaxın günlərdə ... digər rayonlarında da keçiriləcəy. [keçiriləcəx´]

     01.11.2014;  18:57:01 - ... Çoxseriyalı telviziya [televiziya] filmi...

    01.11.2014;  19:00:15 - ... biri digərini təqzib [təkzib] edən fikirlər ...

    01.11.2014;  19:18:16 – Sahib Alıyev – Bir az qabaq siz Rusiyanın dövlət ágentliyinin ... [agentliyinín]

    01.11.2014;  19:23:48 – Bu həftə ... geniş intervu [intervyu] verərək marağlı [maraxlı] faktlar açığladı. [açıxladı]

    01.11.2014;  19:24:10 – Beynəlxak [beynəlxalk] avtovağzal terminalından başlayaraq ...

    01.11.2014;  19:24:01 – Beləliylə, [beləlix´lə] 5 xəttə 76 stansiyanı və 120,1 kilometr uzunluğu olan yeraltı nəqliyyat sistemi yaradılmışdır.

    01.11.2014;  19:23:51 – Dediylərindən [dedix´lərinnən] belə bəlli oldu ki, ...

    01.11.2014;  19:25:03 - ... ən aktual olan mövcud xətləri işləy [işləx´] vəziyyətdə saxlamaqdır.

    01.11.2014;  19:26:33 - ... soyuğluğun [soyuxluğun] da rol oynadığı fikrindədirlər.

    01.11.2014;  19:27:33 - ... çatdırmağla [çatdırmaxla] bərk qəzəbləndiyini yazır.

    01.11.2014;  19:30:15 – Vüsal Məmmədov -  İŞİD ... hücum etməydə, [etməx´də] Kobani ... müdafiəolunmağdadır. [olunmaxdadı]

    01.11.2014;  19:47:53 – Bununçün sádəcə [sadəcə́] bir faktı ... xatırlamaq yetər.

    “Sport maqazin” - 01.11.2014;  03:15:28 - ... qalıstukunu [qalstukunu]  çıxartdı.

    “Sport maqazin” - 01.11.2014;  03:15:32 – Top onluğda [onnuxda] həyəcan siqnalı.

    “Səhər çağı” - 01.11.2014;  09:36:34- Respublikamızda keцirilən ... [keçirilən]

    “Səhər çağı” - 01.11.2014;  09:38:51- Bu da hardasa bir marağ [marax] dairəsidir.

    “Ay ev yiyəsi” - 01.11.2014;  18:22:52 – Söhbətlərimiz davam edəceg. [edəcəx´]

    “Ay ev yiyəsi” - 01.11.2014;  18:22:58 – ... məlumat toplayacığ.  [topluyacıyıx]

    “Ay ev yiyəsi” - 01.11.2014;  18:23:17 – ... evdəkilər inciyəceylər [inciyəcəx´lər] bizdən.

    “Ay ev yiyəsi” - 01.11.2014;  18:25:51 – masaətrafı söhbətlərimizi davam etdirəciy. [etdirəciyix´]

    “Super stil” – Lamiyyə Ələkbərqızı -  01.11.2014; 22:55:17 – Rozet bizə təqdim elədiyi tam yenikollekцiya ... [kolleksiya]

     

    Orfoqrafik norma

    20.10.2014; 19:09:54  Arabir güclənən mülayim cənub qərb küləyi əsəcək. (titr)

     

    Leksik norma

    “Səhər çağı”- 16.09.2014- 8:33- Qoy həmişə Qismət, qızlar sənin qadanı alsınlar.

    -9:23- Super, yepyeni bir layihədir. ..

    “Səhər çağı”- 16.09.2014- 8:01-   Qarşılıqlı danışa-danışa məsələni çözə bilək.

    -8:07- Mən bir az öncə...

    -8:07- Yoxsa tənbəllik sizi basıb , depressiyaya düşübsünüz? Bu sözdə həm də qrammatik norma da pozulmuşdur. Düşmüsünüz ifadəsi daha düzgündür.

    “Nahardan əvvəl”- 15.09.14- 9:40- aparıcı -Bizim mətbəximiz qaynamayacaq... bilirsiniz ki, əsrin bəlasıdır kökəlmək.

    “Sizin səhhət”- 15.09.14- 10:34- Çox peşəkar mütəxəslərlə [mütəxəssislərlə] qarşınıza çıxacağıq,mənim əzizlərim

    -10:35- Bu günkü qonaqlarla sizi tanış edirəm, mənim əzizlərim. Hər iki cümlədə mənim əzizlərim sözü təkrarlanaraq leksik təkrar yaradıbdır.

    -10:35- Çox sağ olun, doktor, bizimləsiniz.

    -2.10.2014- 11:09- Və doktor keçək ikinci suala.

    “Səhər çağı”- 23.09.2014- 9:01- Aynur- Belə, deyək də, belə, yaraşmayan belə təmkinlə çıxıb gedir. ( Bu cümlədə belə sözünün təkrarına yol verilməklə yanaşı, qrammatik normanın pozulması da müşahidə olunur).

    “Səda” – 7.10.2014- (müxbir) Tıxac pik  həddə çatıb.

     “Bizim səda” -12.10.201- 13:00-  Mənim də səhərlər masamda yumurta mütləq olmalıdır.

    “Səda”- 16.09.2014; 19:04:18   Sənədi eyni anda Avropa Parlamenti də təsdiqləyib.

    - 19:05:25   Çünki sanksiya nəticəsində Rusiya itirməklə Qərb də qazanmır.

    - 19:14:08   Bu yumorun sentyabrın 18-də baş tutacaq referendum öncəsi mövcud gərginliyi aradan qaldırmaq üçün edildiyi bildirilib.

    -19:15:06  Təkcə Temiya kəndində 300 nəfər təxliyə olunub.

    -19:15:20   Qasırğa güclü yağışla müşahidə olunub.

    -19:15:54   Filippində mərkəzi rayon olan Bikoldan on iki mindən çox insan ölkənin ən aktiv vulkanının püskürməsi təhlükəsi səbəbindən təxliyə edilib.

    19.09.2014;   13:05:52   Sitat Ukrayna prezidentindəndir.

    -13:13:53  Bəzi müraciətlərsə nəzarətə götürülüb.

    -13:16:48   Digər tərəfdən də ... meşənin fonunda istirahət edə biləcəklər.

    Titr: 16.09.2014; 19:05:20   Rubl kəskin ucuzlaşıb.

    “Fortuna” -31.10.2014- 20:01- Bu günkü qalibimiz Türkiyənin İstanbul şəhərində super istirahət edəcək.

    “Bu saat” -31.10.2014- 16:09- Son zamanlar bütün müsabiqələrə stop demisiniz.

     

    “Səda” –  01.11.2014;  13:06:54 – Göyçayda nar bayramı öz işinə start verdi.

     

    “Səda” –  01.11.2014;  13:15:07 – Xatırladaq ki, bu yarış ... yayımlanacaq. Xatırladaq ki, ...

     

    01.11.2014;  19:02:18 – Sahib Alıyev- Fransanın maderatorluğu altında ...

    01.11.2014;  19:03:15 – Sahib Alıyev- Girovlar üzərində məhkəmənin də məhz o gün keçirilməsi tapşırılmışdı.

    01.11.2014;  19:03:04– Sahib Alıyev- ... Kəlbəcər girovları üzərində məhkəmənin də məhz həmin gün aparılması...

    01.11.2014;  19:23:48 – Bu həftə ... geniş intervu verərək marağlı faktlar açığladı.

    01.11.2014;  19:25:18 – Yeganə hava daşınmasını həyata keçirən ... şirkəti ... işini dayandırdığını bildirib.

    01.11.2014;  19:25:24 – Ermənistandan hava daşımlarını ancaq başqa ölkələrin şirkətləri reallaşdırırlar.

     

    Qrammatik norma

    “Səda” – 10.09.14- 19:05- Prezident İ.Əliyev Qırğız (Qırğızıstan) Respublikasının baş naziri....

    “Səda idman”- 08.09.2014- 19:45- Xəbəriiz olduqca zəngindir.

     “Sizin səhhət”- 15.09.14- 10:34- Hər birinizə bol şanslar, bütün aparıcılara, bütün lahələrə... [layihə] Bu cümlədə cümlə üzvlərinin sırası ilə yanaşı, orfoepik norma da pozulmuşdur.

    “Səda” 16.09.2014;  19:07:32. .. 90-cı illərin ərzaq qıtlığını yaşamış bir cəmiyyət üçün Qərbin ərzaq embarqoları heç də narahatçılıq doğurmur.

    “Səda” 16.09.2014;  19:07:43   Cəmiyyət üçün narahatçılıq doğuran yalnız bir tendensiya müşahidə olunur.

    01.11.2014;  19:10:52  - Fransua Oland üçün vacib deyil Afrikada ... hərbi əməliyyatlarda iştirak etsin, yoxsa sülhməramlı missiya ilə Qafqazda.

    01.11.2014;  19:22:25 – Sahib Alıyev – ... onlar bir neçə gün ərzində icra olunurlar.

    01.11.2014;  19:25:18 – Yeganə hava daşınmasını həyata keçirən ... şirkəti ... işini dayandırdığını bildirib.

     

    ATV

    Fonetik norma

    “Sağlam olun”- 12.09.2014- 11:59- Verilişin baş sponsoru Qrand Hospitl. [hospital]

     “Atv idman”- 12.09.2014- 20:58- (müxbir) Azərbaycan şahmaçılarının [şahmatçılarının] rəqibləri...

    “Atv xəbər”- 17.09.2014- 18:08- Ceyhun Səfər- Atv xəbərin əsas buraxılışında izləyəceyik. [izləyəcəyix‘]

    -1.10.2014- 18:01- Lalə Azərtaş- hadi’sə [hadisə‘]

    -20:59- Ceyhun Səfər- Abamanın [Obama]

    -9.10.2014- 21:12- Lalə- Daha sonra tərəqi [tərəqqi] medalı ilə…

    -20:59- Xəstələrdən yalnız cuzi [cüzi]  hissəsinə

    -8.10.2014- 21:14- Lalə Azərtaş- fəaliyəd [t] göstərən ...

    -13.10.2014-  hadi’sə [hadisə‘] yerində keçinib.

     

    “Atv səhər”- 30.09.2014- Turan- Pullarını xərjdiyən [xərşdiyən] insanlar var.

    “Gün üzü” -7.10.2014- 11:15- İlqar Mikayıloğlu-  Çox sağ olun ki, gəldüz. [gəldiniz]

    -8.10.2014-  10:07- İlqar- diyon da [dayan da]

    10:08- Əyib döyül... Siz necesüz? [necəsiniz]

    -10:16- Kifayətlənmüsüz [kifayətlənmisiniz] bilirəm.

    -14.10.2014- 10:04- Bu günlərim biz zəvvarlarımız barədə söbət [söhbət] edəcəyik.

    -27.10.2014- 10:13- istəmüyün-

    -10:15- bax belənçünə…

    -10:58- bir anonslara baxun

    -11:26- …həyata keşirtməyən [keçirtməyən] şəxslər

    -31.10.2014- 10:48- Yox, çətin döyül.  [deyil]

    -10:34- Evdə balaca bəbəşkası olanlar... Ta lap balaca bəbəşkasından tutmuş..

    -10:36- Analıqı olmayan... [analoqu]

    -11:00- Allah köməyüvüz olsun. [köməyiniz]

    “Gündəlik”- 8.10.2014- 19:17- Mətanət- İndi diyəceylər ki.. [deyəcəx‘lər]

    -20:36- Buynan [bununla] kifayətlənirik..

    20.10.2014;  21:05:25 Müxalifət düşərgəsində istefalar dalğası bitməy [bitməx′] bilmir ki bilmir.

    “ATV Xəbər”- Gülnar Muxtarqızı-  23.09.2014; 14:01:24   Dövlət başçısı ... uşağ [uşax] bağçasının açılışında da iştirak edib.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı -23.09.2014;  14:01:53   Dövlət başçısı Qəbələyə gedərəy [gedərəx′] bir sıra iqtisadi və sosial təyinatlı obyektlərin açılışında iştirak edib.

    “ATV Xəbər” Gülnar Muxtarqızı... 23.09.2014;  14:02:02   Gilan gida [qida]şəhəriyi ilə tanış olub.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014;  14:02:13 ... hərbi hissənin gərargahında [qərargahında] və əsgər yeməkxanasında yaradılan şəraitlə tanış olub.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014; 14:06:26   Hələliy [hələlix′]bu virus insanlar aşkarlanmasa da, təşkilat onu regionun iqtisadi və heyvandarlığı üçün təhlükəli olduğunu bəyan edib.

     “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014;  14:06:44  Yaxın günlərdə isə monitorinqlərə startveriləcəy [veriləcəx′].

    “ATV Xəbər” Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014; 14:09:02  Gecə saatlarında paytaxt yolları da bir neçə avtoqəzaya şaˆhidlik [şa:hidlix´] edib.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı -23.09.2014; 14:09:06   Xətai rayonu ərazisində iki yol nəqliyyat hadisəsi geydə [qeydə]  alınıb.

    “ATV Xəbər”- Gülnar Muxtarqızı-  23.09.2014;  14:09:11   Baş verən gəzaların [qəzaların] araşdırılması göstərir ki, hadisələrə ənənəvi olaraq, yüksək sürət səbəb olub.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı- 23.09.2014;  14:11:55    Geyd [qeyd] edək ki, problemin qarşısını almaq üçün ötən ildən kəndin üst hissəsində bənd salınmağa başlayıb. 

    “ATV Xəbər” -  Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014;  14:12:00       ... hələliy [hələlix′] bənd hazır olmadığından bu kimi problemlər qaçılmazdır.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı- 25.09.2014; 14:05:00     ...Ərəstun Mehd´iyev (dz)  [Mehdiyev] mərasimdə çıxış edərək festivalın ölkənin mədəni həyatında vacib hadisə olduğunu bildirib.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı-  25.09.2014;  14:05:13    Ağcabədi pedaqoju [pedaqoji]kollecinin vəzifəli şəxsləri barəsində cinayət işinin istintaqı yekunlaşıb.

    “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı- 25.09.2014; 14:05:23

    ...kollecin giyabi [qiyabi]və əyani şöbələrində ...

    “ATV Xəbər” - Anar Məmmədov - 25.09.2014;  14:02:15   ...sənədlərin gəbulunun [qəbulunun] yetərli olmadığını vurğulayıb.

     

    Orfoqrafik norma

     

    “Atv xəbər”-11.09.2014- 20:35-  Titrin yazılışında orfoqrafik norma pozulmuşdur.

    Gömrükçülər əməliyyat keçirdi.  (keçirtdi)

     

    Leksik norma

    “Reklamlarda”15.09.2014- 08:37- Güldürən kanal Atv bu mövsüm bomba kimi partlayacaq. Bu cür nitq dəqiq nitq hesab edilmir.

    “Atv səhər”- 15.09.2014- 8:02- Turan- ....Öz aramızda verilişi.. yepyeni, bir qədər studiyanın dəyişməsilə... marağını isə dəyişməyib.

    -8:06- Amma məsələ burasındadır ki, müəyyən şeylərə malik olmuş... Bu nitq düzgün nitq deyil.

    -10:24- Həmkarım Günay Firudinqızının yepyeni layihəsi başlayır.

    “Öz aramızda” -16.09.2014- 18:38- Bilmirəm, Mətanət bizi eşidir, ya yox.

    - Mətanət Əliverdiyeva- Bu boyda qulağım var, niyə eşitmirəm..

    Efirdə aparıcı Mətanət Əliverdiyeva bu cür cümlələr işlətməklə nitq mədəniyyətinin tələblərindən biri olan “nitqin dəqiqliyinə” riayət etməmişdir.

    “Gündəlik- 15.09.2014- 19:05- aparıcı Mətanət- Gül kələminə oxşayırsınız, bu nədir?

    -29.09.2014- 20:26- imprazasiyası-

    -30.09.2014- 20:11- Birdən dedim çaşarsan, mənim əlimi sıxmaq üçün gələrsən..

    -19:16- Siz belə seryoznu müəlliməsiniz?

    -13.10.2014- 19:03- Adik, səni salamlayıram.

    -19:03- Bütün insanları maç, quç edirəm.

    “Şirin çay” – 27.09.2014- aparıcı verilişdə sual qoyub: Eynşteyn kimdir? Verilişə dəvət olunan müğənnilər bu suala cavab tapa bilmədilər. (Müğənni Mətanət Əsədova Eynşteyn- Yoxşteyn deyərək tamaşaçıda özünə qarşı ikrah hissi yaratdı. Təəssüf olsun ki, aparıcı özü də bu sualın cavabını bilmirdi. Aparıcı Albert Eynşteyn kimyaçıdır deyə qonaqlarına sualın cavabını açıqladı. Aparıcıya tövsiyə edərdik ki, verilişinə onun suallarının cavabını izah edə biləcək qonaqlar dəvət etsin).

    “ATV xəbər”- 17.09.2014- 18:08- Ceyhun Səfər- Bişirilən yeməklərin çeşidini...

    -9.10.2014- 20:58- Lalə-  Bu gün Ermənistanda 46 000 –dən çox ruhi xəstə var. ( 46 000 nəfərdən)

    “Düzünü desək” -1.10.2014- 15:02- Günay- Amma gəlin ilk öncə anonsları izləyək.

    “Gün üzü” -8.10.2014- 10:08- İlqar- Turan pas verdi  mənə, mən kimə pas verəcəyəm.

    -10:24- Üç dəqiqəm var, xodlanmışam.

    -10:25- Yavaş-yavaş görürsən bir də obba hədiyyə yığıldı.

    -10:25- Əlaqə yaradanlar bizim qardinatlarınan [koordinat]

    -14.10.2014- 10:13- İnsanın şəkillə belə özünü camaatın gözünə soxması…

    -31.10.2014- -10:39- Deməli sən həmişə benzin olmusan...

     “ATV Xəbər” - Gülnar Muxtarqızı -  23.09.2014;  14:06:36 Qurum Cənub Şərqi və Şərqi Asiya ölkələrinin hökumətlərini quş qripi virusunun aşkarlanması səylərini artırmağa və onun insana mümkün keçməsininmonitorinqini aparmağa çağırıb.

    “ATV Xəbər”  10.10.2014;  20:54:09   Karvan ticarət mərkəzində yanğın bir nəfəri həyatdan etdi.

    01.09.2014;  20:38:08    Qiymətlərə evlərin mərkəzdə yerləşməsi də təsir eləyən faktlardandır.(faktorlardandır)

    02.09.2014;  20:26:51    Əlli altı sinif otağı olan məktəb min yetmiş altı şagird yerlikdir.(Ceyhun Səfər)

    “ATV maqazin” -30.10.2014- 14:56- Bunların bəzilərini tənbəllikdə suçladı.

    Qrammatik norma

    “Sağlam olun”- 12.09.2014-12:01- Bütün bunlar (bunları) burada müzakirə edəcəyik... çox hörmətli həkimlərin vasitəsilə.

    “Atv səhər”- 15.09.2014- 8:02- Turan- Materialımıza baxın, çox təəccüblənəksiniz. (Aparıcı  Turan burada əmr cümləsi işlədir. Materiala baxanda sözünü işlətsəydi tamaşaçıya daha düzgün nitq təqdim etmiş olardı).

     “Gündəlik- 18.09.2014- 19:28- aparıcı Mətanət- və,və,və ...indi elə qonaqlarım gələcək bura.

    “Atv səhər”- 22.09.2014- 9:55- Turan- İndi isə bir şəxsin sənət əsərlərini göstərəcəyəm. (göstərəcəyik olmalıdır. Çünki Turandan başqa efirdə kollektiv əməyi də var).

    2.10.2014- 8:27- Materialı sizə təqdim edirəm. (edirik).

    “Gün üzü” -27.10.2014- 11:26-  dediyüvüz – [dediyiniz] İlqar- II şəxsin mənsubiyyət şəkilçisi –inizformasında deyil, üvüz variantında işlənmişdir.

     Burda da bəzən sakitçilik baş verə bilər, bax bu sakitçilik çox təhlükəlidir.

    01.09.2014; (10:03:54) (Sevda Güləhmədova “Çox yaşa”)

     01.09.2014; 20:33:30    Bakıxanov küçəsi, Vagif  küçəsi istiqamətində fasilələrlə avtomobillərin hərəkətinə məhdudiyyətlər qoyulacaq. (inversiya)

    “ATV Xəbər” - Əsmər Nəcməddinqızı - 20.10.2014;  21:03:22    On birinci sinif şagirdi evdən gizli avtomobil qaçırdı.

    “ATV Xəbər” - Əsmər Nəcməddinqızı-  20.10.2014;  21:04:40   Onun gizli avtomobili qaçırmasına və  üstəlik insan həyatını təhlükəyə atmasına araşdırmalardan sonra hüquqi qiymət veriləcək.

    Üslubi nöqsanlar

    “ATV Xəbər” -Gülnar Muxtarqızı - 23.09.2014; 14:06:26

    Hələliy bu virus insanlar aşkarlanmasa da, təşkilat onu regionun iqtisadi və heyvandarlığı üçün təhlükəli olduğunu bəyan edib.

    23.10.2014;  21:03:30 - Samirə Mustafayeva Qafqaz müsəlmanları İdarəsinin sədri Hacı Allahşükür Paşazadə son dövrlər yas mərasimləri ilə bağlı gedən müzairələrə bəzi münasibət bildirdi.

    23.10.2014; 21:04:22   - Samirə Mustafayeva - Onun sözlərinə görə, bundan sonra təqvimlərin yalnız Şamaxı Rəsədxanasının verdiyi vaxtlara əsasən hazırlanacağını qeyd etdi.

Yuxarı ^